Instytut Pamięci Narodowej w Kielcach

W uroczystościach wziął udział zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma. Obecni byli także przedstawiciele Delegatury IPN w Kielcach: naczelnik dr Robert Piwko oraz naukowcy z Referatu Badań Historycznych - kierownik dr Marzena Grosicka, dr Tomasz Domański oraz Paweł Żołądek.

Dr Mateusz Szpytma przypominał zgromadzonym, że Michniów stał się celem zemsty za pomaganie partyzantom i przeciwstawianie się niemieckiemu okupantowi.

- W odpowiedzi na tę postawę Niemcy przystąpili do "przywracania stanu bezpieczeństwa". Pod tym eufemizmem kryły się zbrodnie i masowa przemoc skierowana przeciwko ludności cywilnej zamieszkującej wsie. 12 i 13 lipca 1943 roku ofiarą tych działań stał się Michniów oraz jego mieszkańcy. Mord został dokładnie zaplanowany i metodycznie przeprowadzony. Dziś wiemy, że podobne metody postępowania z ludnością wiejską zostały zastosowane w wielu wsiach okupowanej Polski. Terror zbiorowy czy indywidualny miał zmusić polskich chłopów do uległości wobec niemieckiej władzy, przerwać opór, uciąć pomoc niesioną partyzantom. Tych celów nie udało się zrealizować a skala przemocy była porażająca - mówił zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma. 

- Warto, aby niemiecka zbrodnia w Michniowie skłoniła nas do pewnej refleksji. Spośród dziesiątek czy nawet setek żandarmów i gestapowców, którzy ten mord zaplanowali i o świcie 12 lipca 1943 roku tutaj przybyli, a kolejnego dnia spalili całą wieś i zabili wszystkich obecnych mieszkańców, przed sądem w powojennej Polsce stanęło tylko dwóch. Żadnego sprawcy nie postawiono przed wymiarem sprawiedliwości w Republice Federalnej Niemiec, Niemieckiej Republice Demokratycznej czy w Austrii. Te tragiczne wydarzenia w polskiej pamięci nie zostały zapomniane. Jednak wiedza o dramatycznych doświadczeniach polskich wsi z czasów II wojny światowej wciąż wymaga propagowania, bo nie jest powszechna w naszym kraju i zagranicą. Potrzebne jest to, po to, by nikt nie odważył się relatywizować i zakłamywać historii - tłumaczył zastępca prezesa w swoim przemówieniu.

Obecni na uroczystościach przy Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich wzięli udział w mszy świętej w intencji pomordowanych przez Niemców mieszkańców Michniowa oraz wszystkich mieszkańców polskich wsi zamordowanych i poległych za Ojczyznę. Przewodniczył jej ks. biskup Jan Piotrowski. Po modlitwie i przemówieniach złożone zostały wieńce kwiatów przed mogiłą pomordowanych michniowian. Następnie, zgromadzeni wysłuchali koncertu pieśni patriotycznych w wykonaniu kieleckiego Chóru Fermata. Na koniec, chętni mogli zwiedzić również Mauzoleum.

Uroczystości zorganizowali: samorząd województwa świętokrzyskiego, Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach, Nadleśnictwo Suchedniów oraz Muzeum Wsi Kieleckiej.

***

Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej ustanowiony został w 2017 r. To święto państwowe przypadające 12 lipca, w rocznicę pierwszego dnia niemieckiej pacyfikacji Michniowa, która była ona punktem kulminacyjnym serii akcji represyjnych przeciwko wsiom na Kielecczyźnie w czasie II wojny światowej. 12 i 13 lipca 1943 r. oddziały policji niemieckiej zamordowały w Michniowie nie mniej niż 204 osoby (102 mężczyzn, 54 kobiety i 48 dzieci w wieku od 9 dni do 15 lat). W wyniku pacyfikacji Michniów praktycznie przestał istnieć. Wszystkie domy i zabudowania gospodarcze zostały spalone, a pozostali przy życiu ludzie znaleźli schronienie w okolicznych wsiach.

W czasie II wojny światowej Niemcy spacyfikowali co najmniej 817 polskich wsi. Ich mieszkańców rozstrzeliwano, wywożono do obozów koncentracyjnych i na przymusowe roboty do III Rzeszy, a dobytek rabowano i niszczono, paląc gospodarstwa i całe wsie. Z kolei wschodnie ziemie Polski poddano brutalnej sowietyzacji, a znaczna część ludności polskiej została deportowana na Daleki Wschód ZSRS.

Mimo kontroli, nacisków i terroru polskie społeczności wiejskie nie wyparły się swej tożsamości narodowej i nie porzuciły myśli o wolnej ojczyźnie. Za nieugiętą postawę polska wieś zapłaciła wysoką cenę. Symbolem walki i męczeństwa jest Michniów, który za pomoc niesioną partyzantom został spalony, a jego mieszkańcy w okrutny sposób wymordowani. Najmłodsza ofiara pacyfikacji, Stefanek Dąbrowa, miał zaledwie osiem dni.