Instytut Pamięci Narodowej w Kielcach

Najpierw, uroczystości odbyły się na cmentarzu klasztornym w Jędrzejowie odbyła się kameralna uroczystość upamiętniająca Wacława Lutyńskiego, więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz. Przed jego grobem zostały złożone kwiaty i znicze. W spotkaniu wziął udział naczelnik Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach dr Robert Piwko oraz kierownik Wydziału Archiwalnego Iwona Czyżyk. Towarzyszył im burmistrz Jędrzejowa Marcin Piszczek oraz przedstawiciele tamtejszej młodzieży. Modlitwę poprowadził o. Krystian z Archiopactwa Cysterskiego w Jędrzejowie.

Kolejna uroczystość z udziałem przedstawicieli Delegutry IPN odbyła się w Kielcach przed pomnikiem upamiętniającym ofiary, który znajduje się na Cmentarzu Partyzanckim. W składaniu kwiatów i zniczy wzięli również udział m.in. wicewojewoda świętokrzyski Michał Skotnicki, prezydent Kielc Agata Wojda, przedstawiciele służb mundurowych.

Wacław Lutyński – urodzony w lipcu 1906 r. w Ożarowie. Ziemianin. W Auschwitz dostał nr 96. W 1941 r. przeniesiony do KL Dachau. Przeżył wojnę.

Z zbiorach archiwalnych Delegatury IPN w Kielcach zachowało się krótkie świadectwo jednego z „kieleckich” więźniów pierwszego transportu do Auschwitz. To protokół przesłuchania Wacław Lutyńskiego. Zeznanie złożył przed sędzią Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Kielcach w 1972 r. Mówił m.in. o historii swojego zatrzymania oraz o obozowych doświadczeniach. Lutyński do 1941 r. przebywał w KL Auschwitz, następnie został przetransportowany do KL Dachau. Był wykorzystywany przez Niemców podczas pseudomedycznych eksperymentów. Pracował również w obozowej kuchni oraz uczestniczył w robotach polowych. Za szczególnie wyczerpujące „zajęcie” uznał czas, kiedy został przydzielony do prac w magazynie budowlanym obozu. Szczęśliwie przetrwał obozową gehennę i doczekał wyzwolenia KL Dachau przez żołnierzy amerykańskich. Wrócił do kraju, a w latach 70. XX wieku mieszkał w Kielcach.

Oddajmy głos Lutyńskiemu

„Do chwili mego aresztowania zamieszkiwałem wraz z żoną w Jędrzejowie. Ponieważ żona moja spodziewała się dziecka, w dniu 1 maja 1940 r. zawiozłem ją do Kliniki Położniczej w Krakowie. W dniu 3 maja 1940 r. przebywając w Krakowie udałem się do kawiarni »Plastyków« przy ul. Łobzowskiej w celu spożycia podwieczorku. Przy wyjściu z kawiarni zostałem zatrzymany przez gestapowca ubranego po cywilnemu i zaprowadzony do posterunku hitlerowskiej żandarmerii znajdującego się po przeciwnej stronie kawiarni. Gestapowiec ten wprowadził mnie do jednego z pokojów tegoż posterunku, a sam udał się do więzienia na Montelupich w Krakowie. Po około pół godzinie czasu gestapowiec przyjechał przed posterunek karetką więzienną i zabrał mnie nią do więzienia na Montelupich. W więzieniu przesiedziałem do następnego dnia, w którym to dniu, po przesłuchaniu mnie, przyłączono mnie do transportu więźniów Polaków, samych mężczyzn i dwoma samochodami zostałem wywieziony do więzienia w Tarnowie. W czasie pobytu w więzieniu na Montelupich zostałem przesłuchany przez trzech umundurowanych hitlerowców. Stawiano mi zarzut przynależności do organizacji podziemnej oraz usiłowanie pobicia konwojującego mnie gestapowca.

Po sześciu tygodniach pobytu w więzieniu w Tarnowie, w dniu 14 czerwca 1940 r. zostałem przewieziony transportem kolejowym do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Transport ten składał się z 720 mężczyzn Polaków. Po przebyciu kwarantanny oznaczono mnie numerem obozowym 96 z czerwonym trójkątem i literą »P«. W obozie w Oświęcimiu przebywałem do końca maja 1941 r. W tym czasie [w maju 1941 r.] zostałem wywieziony transportem kolejowym w grupie więźniów inwalidów do obozu koncentracyjnego w Dachau. Transport ten liczył około 60 więźniów. Tu osadzono mnie na bloku nr V ‒ stacji doświadczalnej (gruźlica) i oznaczono nowym numerem 21116 z takim samym trójkątem”.

Na podstawie opracowania dr. Roberta Piwki

Pierwszy masowy transport więźniów do KL Auschwitz

14 czerwca 1940 r. z więzienia w Tarnowie zabranych zostało 728 Polaków. Przewieziono ich do KL Auschwitz. Był to pierwszy masowy transport do tego największego w dziejach ludzkości miejsca kaźni. Składał się z osób, które w pierwszej połowie 1940 r. podjęły nieudane próby przekroczenia południowej granicy okupowanej Polski, aby kontynuować walkę w szeregach Wojska Polskiego tworzonego we Francji.

Przewiezieni w tarnowskim transporcie w zdecydowanej większości byli ludźmi młodymi, w pełni sił. Warunki panujące w niemieckich, nazistowskich obozach przyczyniły się do śmierci nie mniej niż 500 ofiar pierwszego transportu. Wśród przewiezionych wówczas do Auschwitz byli także mieszkańcy Kielecczyzny i osoby związane z regionem: Bogdan Wnętrzewski (architekt urodzony w Kielcach), Wacław Lutyński (urzędnik i ziemianin urodzony w Ożarowie), Zygmunt Benikas (ekonomista z Pińczowa), Zbigniew Tryczyński (inżynier urodzony w Opatowie) i Zygmunt Turzański (Sandomierz).

W hołdzie uczestnikom transportu, ale także wszystkim ofiarom i doświadczonym pobytem w niemieckich obozach koncentracyjnych i zagłady, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w 2006 r. ustanowił dzień 14 czerwca Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych. Od 2015 r. obchodzimy go jako Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady.