Instytut Pamięci Narodowej w Kielcach

To już ósme sympozjum w ramach cyklu „Relacje polsko-żydowskie w XX wieku. Badania-kontrowersje-perspektywy”. Spotkania naukowe organizowane są przez Delegaturę Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach i Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

W dyskusji wezmą udział:

• dr Tomasz Domański – Instytut Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach, koordynator Centralnego Projektu Badawczego IPN: Dzieje Żydów w Polsce i stosunki polsko-żydowskie w latach 1917-1990
• dr Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki – Instytut Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach, uczestnik Centralnego Projektu Badawczego IPN: Dzieje Żydów w Polsce i stosunki polsko-żydowskie w latach 1917-1990

Prowadzenie:

• dr hab. Prof. UJK Jerzy Gapys – Dziekan Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach

Obejrzyj transmisję z debaty

Tematem przewodnim zaplanowanej debaty będzie próba określenia wpływu stworzonego przez Niemców systemu okupacyjnego sprawowania władzy, na relacje polsko-żydowskie. Planowa i strukturalna polityka grabieży i wyzysku ziem polskich (i jej mieszkańców), terror indywidualny i zbiorowy, kontrola i nadzór nad każdą dziedziną życia, brutalne prawo okupacyjne (w tym tzw. prawo przeciwpomocowe) – to czynniki wyznaczające postawy społeczne. W tak skonstruowanej rzeczywistości strach, rozumiany jako zagrożenie życia i mienia własnego i najbliższych, stał się podstawową kategoria wyznaczającą stosunek do innych ludzi. Odpowiedź na pytanie o możliwości przełamania bariery strachu, pokonania świadomości zagrożenia, które niosła okupacja niemiecka, jest niezbędna dla oceny postępowania pojedynczych osób czy całych grup ludzi w czasie Zagłady społeczności żydowskiej.

Przedmiotem dyskusji będzie także rola propagandy niemieckiej w procesie szerzenia specjalnie wybranych elementów stereotypu antyżydowskiego. W okupacyjnych gadzinówkach ukazywały się artykuły na temat międzynarodówki plutokratyczno-żydowskiej czy żydowsko-amerykańskiego wyzysku. Żydów określano w sposób obraźliwy, pogardliwy i prześmiewczy. Eksponowana była wizja spisku żydowsko-bolszewickiego. Pod koniec wojny propaganda niemiecka w znacznie szerszym zakresie podjęła się ugruntowania stereotypu „Żyda-bolszewika”. Żydów przedstawiano wówczas jako bolszewickich szpiegów, inspiratorów i wykonawcy masowych mordów, w tym mordu katyńskiego.

Uczestnicy debaty poruszą także kwestie związane z działalnością żydowskich grup przetrwania (w tym samodzielnej partyzantki) oraz udziałem Żydów w oddziałach zbrojnych zorganizowanych przez różne ośrodki podziemne, w tym związki z partyzantką komunistyczną. Pospolity bandytyzm (problem poszerzonego marginesu społecznego) i zbrodnie na Żydach w latach okupacji niemieckiej i po „wyzwoleniu” będą kolejnym tematem dyskusji.

Istotnym zagadnieniem podjętym w czasie debaty będzie problem przeobrażeń społecznych i gospodarczych, które miały miejsce w czasie okupacji niemieckiej (konsekwencja niemieckiej polityki zniszczenia narodu żydowskiego), ich wpływ na relacje między Polakami a Żydami w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej.

W czasie spotkania analizie zostaną poddane, na wybranych przykładach, problemy związane z wykorzystaniem źródeł do badań relacji polsko-żydowskich (materiały śledcze, operacyjne i sądowe - tzw. sierpniówki, relacje i pamiętniki). Powyższa problematyka zostanie przedstawiona z perspektywy wielu opinii i interpretacji (różnego podejścia do dokumentów) – tym samym przybliżone zostaną zagadnienia związane ze źródłoznawstwem, metodologią i metodyką badań. Skomplikowana problematyka relacji polsko-żydowskich wymaga dogłębnych badań naukowych, skrupulatnej analizy w oparciu o możliwie najszerszą bazę źródłową, z uwzględnieniem ustalonych już faktów i zjawisk, spojrzenia na wojnę i okupację z perspektywy obu narodów oraz kontekstu niemieckiej polityki okupacyjnej.

Patronat medialny:

TVP3 Kielce, Echo Dnia, Radio eM Kielce, Polskie Radio Kielce, Telewizja Świętokrzyska