English version
Prezentację wystawy poprzedziła msza święta w kieleckiej katedrze. Po modlitwie, uczestnicy przeszli przed tablicę upamiętniającą rozbicie więzienia kieleckiego, gdzie złożyli kwiaty. Delegaturę IPN w Kielcach reprezentował naczelnik dr Robert Piwko.
- Antoni Heda-Szary był jednym z najsłynniejszych dowódców partyzanckich Armii Krajowej z okresu II wojny światowej. Postacią szczególnie ważną dla regionu świętokrzyskiego. Nasza wystawa to tylko skromy sposób na oddanie mu należnego uznania i szacunku. Nie tylko za zasługi z czasów wojny. Po wyjściu z więzienia w 1956 r. Szary rozpoczął dalszą część swojej misji. Z dowódcy partyzanckiego stał się strażnikiem pamięci o największej podziemnej armii. Nie wiem czy wystawa spełni oczekiwania wszystkich, bo są one duże, a koncepcja wystaw elementarnych wystaw biograficznych narzuca pewne ograniczenia. Moim celem było pokazanie Antoniego Hedy-Szarego takiego jakiego sama zobaczyłam na setkach zdjęć - ukierunkowanego na ludzi i swój cel. Znajdą Państwo na wystawie materiały dotyczące jej bohatera, które były dotychczas mało znane lub wcale szerokiemu odbiorcy i jest to dla mnie duży powód do satysfakcji. Ta wystawa nie przybrałaby takiej formy bez ogromnej pomocy dwóch osób pani Teresy Hedy Snopkiewicz, od wielu lat dbającej o pamięć ojca, która obdarzyła mnie zaufaniem oraz Jakuba Kowalskiego, którego żarliwa pasja udowodniła, że nie ma rzeczy niemożliwych i warto jest działać wspólnie dla dobrej sprawy - mówi autorka wystawy Edyta Krężołek, kierownik Referatu Edukacji Narodowej w Delegaturze IPN w Kielcach.
Na wydarzenie zaprosili: Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach, Ośrodek Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej w Kielcach, Stowarzyszenie Wolność i Niezawisłość, Światowy Związek Żołnierzy AK – Inspektorat Skarżysko-Kamienna.
***
Biograficzna wystawa elementarna przygotowana przez Referat Edukacji Narodowej IPN w Kielcach. Prezentuje postać Antoniego Hedy-Szarego, oficera Armii Krajowej, jednego z najsłynniejszych dowódców ruchu oporu okresu II wojny światowej, który po jej zakończeniu wsławił się odbiciem kilkuset żołnierzy AK więzionych przez władze komunistyczne.
Antoni Heda-Szary (1916-2008) pochodził z rodziny chłopskiej, ukończył Państwową Średnią Szkołę Techniczną w Radomiu. Przed wojną pracował w fabryce zbrojeniowej w Starachowicach, odbył również zasadniczą służbę wojskową.
We wrześniu wojnie 1939 r., jako plutonowy podchorąży, bronił zakładu pracy, a po zajęciu Starachowic przez Niemców dołączył do 51. pp. 12. DP. Po demobilizacji powrócił w rodzinne strony. Od lutego 1940 r. był członkiem Związku Walki Zbrojnej, dowodził placówką w Obwodzie Iłża. W lipcu 1940 r. został aresztowany przez NKWD podczas próby przekroczenia granicy niemiecko-sowieckiej, trafił do twierdzy brzeskiej. Skazany na 12 lat łagrów, uniknął zesłania na Syberię po niemieckim ataku na ZSRS, jednak Niemcy osadzili go w obozie dla jeńców sowieckich. Zbiegł stamtąd w grudniu 1941 r. i powrócił w okolice Iłży, gdzie kontynuował działalność w konspiracji. Od połowy 1942 r. komendant Podobwodu Iłża AK, współpracował ze zgrupowaniem mjr. Jana Piwnika „Ponurego”, a 6 sierpnia 1943 r. przeprowadził brawurową akcję zdobycia więzienia w Starachowicach, z którego uwolniono ok. 80 więźniów. Od jesieni 1943 r. dowodził oddziałem partyzanckim, który przeprowadził szereg akcji przeciwko Niemcom, m.in. 5/6 czerwca 1944 r. opanował Końskie i uwolnił 70 osadzonych. W czasie akcji „Burza” dowodził II batalionem 3. pp. 2. DP Leg. AK, a 8 października objął dowództwo nad pułkiem.
Po rozwiązaniu AK i zakończeniu wojny rozważał ujawnienie oddziału przed władzami komunistycznymi. Jednak ostatecznie, w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r., na czele ponad dwustuosobowego zgrupowania partyzanckiego, rozbił komunistyczne więzienie w Kielcach, uwalniając 354 więźniów.
Po akcji ukrywał się, mieszkał i pracował w różnych miejscach Polski. Aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa w Gdyni 27 lipca 1948 r., został 4 stycznia 1950 r. skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Kielcach na karę śmierci, zmienioną ostatecznie na dożywotnie pozbawienie wolności. W 1956 r. wyszedł na wolność, podjął aktywną działalność w środowisku byłych żołnierzy AK. W późniejszych latach współpracował z opozycyjnymi ugrupowaniami politycznymi oraz NSZZ „Solidarność”, w czasie stanu wojennego był internowany. Po 1989 r. prowadził działalność kombatancką i polityczną. Za zasługi odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari, kilkukrotnie Krzyżem Walecznych oraz innymi odznaczeniami bojowymi, a w 2006 r. awansowany na stopień generała brygady.
- Autorka wystawy: Edyta Krężołek
- Recenzja: dr hab. Sebastian Piątkowski, Magdalena Śladecka
- Koncepcja graficzna serii: Paulina Guła
- Skład: Janusz Furmańczyk
Na wystawie wykorzystano zdjęcia autorstwa: Edyty Krężołek, Mariana Langera, Marcina Węglińskiego oraz dokumenty i fotografie ze zbiorów: Marii Hamilton, Teresy Hedy-Snopkiewicz, Jakuba Kowalskiego, Archiwum Akt Nowych, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Archiwum Państwowego w Radomiu, Centralnego Archiwum Wojskowego, Muzeum Armii Krajowej, Muzeum Historii Kielc, Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie, Muzeum Regionalnego w Iłży, Narodowego Archiwum Cyfrowego i Szkoły Podstawowej im. gen. bryg. Antoniego Hedy-Szarego w Radoszycach.
Partner wystawy: Archiwum Akt Nowych