Instytut Pamięci Narodowej w Kielcach

Głównym założeniem konferencji była wielokierunkowa analiza sprawców zbrodni na mieszkańcach wsi polskich oraz osób odpowiedzialnych za politykę germanizacji i sowietyzacji polskiej wsi w latach 1939–1945 z uwzględnieniem niemieckich i sowieckich formacji policyjnych, wojskowych i cywilnych, a także oddziałów kolaboracyjnych, Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz ukraińskich nacjonalistów. Przyjrzeliśmy się powojennym losom tych osób.

W naszych zainteresowaniach pozostaje również kwestia odpowiedzialności karnej w wymiarze strukturalnym i indywidualnym za popełnione czyny. Prelegenci poruszyli zagadnienia dotyczące przebiegu śledztw oraz procesów prawnych prowadzących do ustalenia formacji okupacyjnych i ich struktur odpowiedzialnych za poszczególne zbrodnie oraz odnalezienia, aresztowania i skazania konkretnych przestępców wojennych. Ponadto, istotnym celem obrad niezmiennie od lat pozostaje potrzeba prezentowania nieznanych dotychczas dokumentów, wspomnień i relacji świadków i uczestników tragicznych wydarzeń II wojny światowej.

Program konferencji

• Komunikat specjalny: dr Jochen Böhler, dyrektor Vienna Wiesenthal Institute for Holocaust Studies

I panel

Terror niemiecki na wsi polskiej w latach 1939–1945

Moderator: dr hab. prof. UJK Jerzy Gapys

• Dr hab. TOMASZ GAJOWNIK (Muzeum Pamięć i Tożsamość im. św. Jana Pawła II w Toruniu), Wehrmacht jako sprawca eksterminacji w GG 1939–1945. Zarys problematyki
• Dr TOMASZ DOMAŃSKI (Delegatura IPN w Kielcach), Terror administracyjny niemieckich władz okupacyjnych wobec mieszkańców wsi w latach 1939–1945
• PATRYCJA RESEL (Oddział IPN w Łodzi), Wieś pod nadzorem. Działania niemieckiej żandarmerii i jej współpracowników w rejencji łódzkiej (1939–1945) w świetle zachowanej dokumentacji okupacyjnej
• Dr MATEUSZ KUBICKI (Oddział IPN w Gdańsku), Selbstschutz Westpreussen na Kociewiu i zbrodnie popełnione na mieszkańcach wsi jesienią 1939 r.

II panel

Zbrodnie na mieszkańcach wsi polskiej. Sprawcy indywidualni

Moderator: dr Tomasz Domański

• Dr FILIP GAŃCZAK (Oddział IPN w Warszawie), Ludolf von Alvensleben (1899–1953) i zbrodnie niemieckie na wsi lubelskiej 
• MARIUSZ KOZŁOWSKI (Muzeum Ziemiaństwa w Dąbrowie. Oddział Muzeum Regionalnego w Siedlcach), Ernst Gramss – kat Podlasia 
• Dr BARBARA KASPRZYK–DULEWICZ (Katolicki Uniwersytet Lubelski, UJK Kielce), Gotthard Schubert i inni. Oprawcy powiatu zamojskiego

III panel

Zbrodnie na mieszkańcach wsi polskiej. Sprawcy zbiorowi

Moderator: Magdalena Kopeć

• Dr JOANNA KARBARZ–WILIŃSKA (Oddział IPN w Gdańsku), Nacjonaliści ukraińscy z OUN–UPA i ich zbrodnie na mieszkańcach polskich wsi na Wołyniu w 1943 r.
• Dr RAFAŁ DRABIK (IPN BBH Warszawa -  Zespół Pełnomocnika Prezesa IPN do spraw badań nad terrorem okupacyjnym na ziemiach polskich w latach 1939–1945), Zbrodnie Kałmuckiego Korpusu Kawalerii na ludności cywilnej w pow. biłgorajskim wiosną i latem 1944 r.
• NATALIA LENDA (Szkoła doktorska UW), Decydenci aparatu SS i policji w Bezirk Białystok
• ANDRZEJ KACORZYK (Państwowe Muzeum Auschwitz–Birkenau), Między ofiarą a oprawcą: przesiedleńcy z Bukowiny w systemie nazistowskiej okupacji wsi polskiej

IV panel

Zbrodnie na mieszkańcach wsi polskiej. Przykłady pacyfikacji

Moderator: dr Hubert Seńczyszyn

• ANNA REMISZEWSKA (Muzeum Treblinka), Postawa władz okupacyjnych niemieckich wobec ludności wiejskiej na przykładzie gminy Sabnie i Korczew oraz wsi Rogów
•  WALDEMAR TYSZUK (Oddział IPN w Białymstoku), Pacyfikacja wsi Rajsk w 1942 r. Przyczynek do badań nad działaniami tzw. „partyzantki radzieckiej” na Białostocczyźnie oraz związanych z tym represji niemieckich
• PAWEŁ NIZIOŁEK (Oddział IPN w Białymstoku), Ostatni odwet – zbrodnia w Tryczówce (26 lipca 1944 r.)

V panel

Powojenne losy zbrodniarzy niemieckich

Moderator: Paweł Żołądek

• JAROSŁAW PIOTR PTAK (Oddział IPN w Krakowie), Udział w pacyfikacji jako „zasługa wojenna”. Niemieccy funkcjonariusze przedstawieni do odznaczenia za udział  w akcjach pacyfikacyjnych w zachodniej części dystryktu krakowskiego w latach 1943–1944
• Dr WOJCIECH HANUS (Oddział IPN w Rzeszowie), Powojenne losy żandarmów niemieckich z posterunku w Łańcucie biorących udział w zbrodni na rodzinie Ulmów i ukrywanych przez nich Żydach
• Dr BEATA KOZACZYŃSKA (Uniwersytet w Siedlcach), Zbrodnie bez kary. Leopold Puradt – nie(osądzony) zbrodniarz niemiecki z powiatu siedleckiego

Organizatorzy:

Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie oddział Muzeum Wsi Kieleckiej, Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach oraz Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach

Patronat medialny:

TVP, Polskie Radio Kielce