Instytut Pamięci Narodowej w Kielcach

Uroczystość odbędzie się przy zbiorowej mogile pomordowanych w lesie Brzask. Rozpocznie je msza święta w intencji ofiar. Następnie w programie znajdują się przemówienie, występ artystyczny oraz składanie wieńców przed pomnikiem.

***
Pierwsze masowe egzekucje przeprowadzane na polskich obywatelach miały miejsce już we wrześniu 1939 roku. Niemieccy okupanci w trwającej do wiosny 1940 roku tzw. Intellizgentzaktion zamordowali około 100 tysięcy Polaków – przedstawicieli elit II Rzeczypospolitej. W pierwszej kolejności ucierpiały warstwy inteligencji na ziemiach wcielonych do III Rzeszy (Śląsk, Wielkopolska oraz Pomorze). Wkrótce fala represji dotarła na tereny Generalnego Gubernatorstwa. Przykładem brutalnego postępowania Niemców były masowe aresztowania przeprowadzane w dniach 9–11 listopada 1939 roku w dystrykcie radomskim. Mieszkańcy Skarżyska–Kamiennej i okolicznych miejscowości z brutalną rzeczywistością okupacji zderzyli się po raz pierwszy na przełomie stycznia i lutego 1940 roku. Na terenie miasta aresztowano 420 osób z miejscowych elit społeczno-politycznych. Podczas brutalnego śledztwa 360 osób zostało zakwalifikowanych do natychmiastowej eksterminacji.  W dniach 12–14 lutego 1940 roku w lesie Bór w pobliżu miasta dokonano masowych rozstrzeliwań. Sposób postepowania okupanta był zdeterminowany dwoma czynnikami. Po pierwsze, rodzącą się konspiracją (w Skarżysku działały struktury Organizacji Orła Białego), którą planowano rozbić. Po drugie, jak określali to sami Niemcy „likwidacją warstw przywódczych Narodu Polskiego”.

Największą egzekucją wykonaną przez Niemców w latach II wojny światowej w pobliżu Skarżyska było rozstrzelanie 760 osób w lesie Brzask 29 czerwca 1940 roku. Była to zbrodnia dokonana w ramach „nadzwyczajnej akcji pacyfikacyjnej” znanej szerzej pod nazwą Akcji „AB” zarządzonej przez Generalnego Gubernatora Hansa Franka w maju 1940 roku. W czerwcu do budynku szkoły powszechnej zamienionej na więzienie mieszczącej się przy ulicy Stanisława Konarskiego przywożono Polaków aresztowanych w różnych miejscowościach dystryktu radomskiego. Po krótkim pobycie część więźniów przewożono do szkoły na Bzinie, przekształconej w tymczasowy areszt wczesną wiosną 1940 r. W pomieszczeniach przekształconych w sale tortur dochodziło do brutalnych przesłuchań. Wśród aresztowanych znalazło się m.in. wielu nauczycieli, leśników, a nawet osoby nieletnie. 29 czerwca 1940 roku więźniowie byli przewożeni na miejsce kaźni w lesie Brzask i tam w grupach 20-30- osobowych rozstrzeliwani nad wykopanymi dołami. Według szacunków tylko jednego dnia rozstrzelano 760 osób. Morderstwa Polaków dokonane na Brzasku były największą egzekucją wykonaną przez Niemców na Kielecczyźnie w latach II wojny świtowej. Tragedia części aresztowanych nie zakończyła się w dniu 29 czerwca 1940 r. Grupa co najmniej 23 osób, która uniknęła wówczas śmierci została wywieziona do więzienia na Firleju w pobliżu Radomia, gdzie została rozstrzelana 4 lipca 1940 roku. Lista zamordowanych na Brzasku jest niepełna. Historykom udało się ustalić nazwiska niespełna 130 osób. Wśród nich byli obok wspomnianych nauczycieli i leśników także: prawnicy, urzędnicy, działacze społeczni i polityczni, oficerowie i żołnierze Wojska Polskiego, harcerze, pracownicy Polskiej Fabryki Amunicji w Skarżysku–Kamiennej, pracownicy Polskich Kolei Państwowych, przedstawiciele wolnych zawodów, lekarze, robotnicy i rzemieślnicy.

Opracował: Paweł Żołądek