Instytut Pamięci Narodowej w Kielcach

Akcja „Burza” była największą operacją zbrojną Armii Krajowej, sił zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego. Miała objąć wszystkie okręgi AK, strefami od wschodu po zachód. Zadaniem polskich oddziałów było atakowanie wycofujących się Niemców i opanowywanie terenów przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Przedstawiciele Delegatury Rządu na Kraj mieli zaś ujawniać się jako reprezentanci legalnych władz na wyzwolonym terenie.

„Burza” wymierzona była zbrojnie przeciwko Niemcom, politycznie skierowana zaś wobec Związku Sowieckiego, z którym Polska nie utrzymywała stosunków dyplomatycznych. Miała pokazać wolę walki przeciwko okupantowi, a jednocześnie zapobiec stwarzaniu przez wschodniego sąsiada faktów dokonanych. Od 1943 r. wiadomym bowiem było, że na ziemie polskie jako pierwsi wkroczą nie alianci zachodni, lecz Armia Czerwona.

Rozpoczynając „Burzę” na Wołyniu w styczniu 1944 r. Polacy nie wiedzieli o decyzjach Wielkiej Trójki przyznających Kresy Wschodnie RP Związkowi Sowieckiemu. Oddziały AK po zakończeniu działań, prowadzonych niekiedy przy współpracy z Armią Czerwoną, były przez jednostki sowieckie rozbrajane lub zmuszane do ukrycia. Represje dotykały żołnierzy AK zarówno na Kresach Wschodnich, które Stalin uznawał już za własne terytorium, jak i na ziemiach na zachód od linii Curzona. Tam od lipca 1944 r. władze sprawował Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, całkowicie podporządkowany Związkowi Sowieckiemu.

Pod koniec sierpnia 1944 r. Naczelny Wódz gen. Kazimierz Sosnkowski zarządził ograniczenie „Burzy” poza Warszawą, sprowadzając akcję do ochrony ludności i samoobrony. Liczba wciąż aktywnych oddziałów malała. Zbliżająca się zima i akcje przeciwpartyzanckie, organizowane przez Niemców, przyspieszały demobilizację oddziałów AK. Okręgi AK Pomorski i Poznański nie uczestniczyły w „Burzy”, ponieważ odpowiednie rozkazy w tej kwestii na ziemie zachodnie nie dotarły.

Plan „Burza” przyniósł pewne efekty militarne. W związku z akcją zmobilizowano zaś od 100 do 120 tysięcy żołnierzy, choć niestety słabo uzbrojonych. Niemniej w walce zadano Niemcom (poza Warszawą) straty szacowane na kilkanaście tysięcy zabitych, rannych oraz zaginionych żołnierzy i funkcjonariuszy różnych służb. Straty własne AK są trudne do ustalenia. Cele polityczne „Burzy” nie zostały zrealizowane ze względu na przyjętą przez Sowietów postawę oraz bierność aliantów zachodnich. Ci ostatni, już wiele miesięcy wcześniej, zgodzili się na nowy układ sił w Europie i podporządkowanie Polski Moskwie. Plan „Burza” nie zapobiegł sowietyzacji Polski.

Zachęcamy zarówno do obejrzenia wystawy przy ul. Warszawskiej 5, jak i zapoznania się z jej elektroniczną wersją.