Tegoroczne obrady skupiają się wokół okupacyjnych losów mieszkańców wsi leżących we wrześniu 1939 r. na terenie siedmiu wschodnich województw II Rzeczypospolitej Polskiej, tj. lwowskiego, nowogródzkiego, poleskiego, stanisławowskiego, tarnopolskiego, wileńskiego i wołyńskiego.
Dzieje tej części Rzeczypospolitej różniły się od okupacyjnych doświadczeń przedwojennych województw centralnych i zachodnich. Zdecydowała o tym geografia, a raczej geopolityka lat trzydziestych XX w.
Wybuch II wojny światowej był czynnikiem, który zapoczątkował radykalną zmianę rzeczywistości politycznej i społeczno-gospodarczej tej części przedwojennej Polski. Zakończenie działań wojennych w 1939 r. rozpoczęło proces totalnej sowietyzacji tych obszarów. Jej ofiarami padli dotychczasowi gospodarze Kresów.
Od 1941 r. ziemie te zostały objęte okupacją niemiecką, a okupant politykę eksploatacji i terroru uczynił niemal konstytutywną cechą w relacjach z mieszkańcami wsi. Był to efekt bezpośrednich działań niemieckiej administracji okupacyjnej, a także polityka antagonizowania społeczności, wspólnot i całych narodów. Te doświadczenia w połączeniu z ponownym wkroczeniem Armii Czerwonej w styczniu 1944 r. przyczyniły się do gruntownej zmiany systemu społeczno-gospodarczego, oblicza społecznego oraz narodowościowego polskich Kresów Wschodnich.
Program IX konferencji naukowej „Wieś polska podczas II wojny światowej – Wieś polska we wschodnich województwach II Rzeczypospolitej w latach 1939-1945”
- 9.00 – rozpoczęcie konferencji i powitanie gości;
- 9.15 – wręczenie certyfikatów uczestnikom III konferencji popularnonaukowej studentów „Wieś polska podczas II wojny światowej”.
I panel 9.30-11.35
Losy mieszkańców Kresów Wschodnich
Moderator: Magdalena Kopeć (Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie oddział Muzeum Wsi Kieleckiej)
- 9.30-9.50 – Dr ŁUKASZ CHROBAK (Oddział IPN w Rzeszowie), Ziemianie wschodniej części województwa lwowskiego w pierwszych miesiącach II wojny światowej;
- 9.50-10.10 – Dr JOANNA NIKEL (Instytut Pileckiego), Heimkehr. Przesiedlenia ludności etnicznie niemieckiej z terenów dawnych wschodnich województw II RP w narodowosocjalistycznej propagandzie i polityce narodowościowej w latach 1939-1940;
- 10.10-10.30 – Dr RUSLANA MARTSENIUK (Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego w Warszawie), Ucieczka czy ratunek? Mieszkańcy wsi kresowych w aktach śledczych NKWD (1939-1941);
- 10.30-10.50 – Dr MARIOLA SERAFIN (Muzeum Historii Polski), Od deportacji przez Monte Cassino do Betlejem. Wojenne i powojenne losy Janiny Kubackiej;
- 10.50-11.10 – PAWEŁ NOWIK (Oddział IPN w Białymstoku), Ewakuacja Polaków z Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w 1945 r.
- 11.10-11.20 – dyskusja;
- 11.20-11.35 – przerwa.
II panel 11.35 -13.45
Zbrodnia Wołyńska
Moderator: dr hab. prof. UJK Jerzy Gapys (Uniwersytet Jana Kochanowskiego)
- 11.35-11.55 – Dr JOANNA KARBARZ–WILIŃSKA (Oddział IPN w Gdańsku), Zbrodnie ukraińskich nacjonalistów w latach 1939-1944 w Bokowie na Tarnopolszczyźnie we wspomnieniach ocalałych mieszkańców;
- 11.55-12.15 – Dr KAROL KUBICKI (badacz niezależny), Zbrodnie ukraińskich nacjonalistów na ludności polskiej w świetle księgi zmarłych parafii rzymskokatolickiej w Ostrowie (powiat Sokal);
- 12.15-12.35 – MARIA ZIMA-MARJAŃSKA (Centrala Instytutu Pamięci Narodowej), Węgrzy wobec Zbrodni Wołyńskiej;
- 12.35-12.55 – Prof. dr hab. MIROSŁAW SZUMIŁO (Centrala Instytutu Pamięci Narodowej), Ukraińscy Sprawiedliwi ratujący Polaków w czasie Zbrodni Wołyńskiej – próba portretu zbiorowego;
- 12.55-10.05 – dyskusja;
- 13.05-13.45 – przerwa.
III panel 13.45-15.35
Sytuacja ludności żydowskiej
Moderator: dr Tomasz Domański (Delegatura IPN w Kielcach)
- 13.45-14.05 – Dr WOJCIECH HANUS (Oddział IPN w Rzeszowie), Zagłada Żydów w Borysławiu;
- 14.05-14.25 – Dr TOMASZ GONET (Oddział IPN w Katowicach), Pomoc Żydom na wsiach przedwojennego województwa stanisławowskiego w latach okupacji niemieckiej 1941-1944;
- 14.25-14.45 – MARCIN MAKARCZUK (Oddział IPN w Białymstoku), Wieś Wileńszczyzny jako przestrzeń pomocy Żydom w czasie okupacji niemieckiej;
- 14.45-15.05 – Dr MICHAŁ SIEKIERKA (Oddział IPN we Wrocławiu), Pamiętnik Fani Laufer i rekonstrukcja lokalnej sieci pomocy Żydom w Kreis Złoczów;
- 15.05-15.25 – Dr SORAYA KUKLIŃSKA (Centrala Instytutu Pamięci Narodowej), Losy Żydów z Nowogródka i okolic na przykładzie relacji Feli Abramowicz;
- 15.25-15.35 – dyskusja;
- 15.35-15.45 – podsumowanie i zakończenie konferencji.
***
Organizatorzy: Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie oddział Muzeum Wsi Kieleckiej, Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach oraz Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach
Kontakt z organizatorami:
- Magdalena Kopeć (sekretarz konferencji ze strony MWK) – tel. 500 006 909; e-mail: konferencjamichniow@mwk.com.pl
- Paweł Żołądek (sekretarz konferencji ze strony IPN) – tel. 41 340 50 85; e-mail: pawel.zoladek@ipn.gov.pl
- dr. hab. Jerzy Gapys, prof. UJK (sekretarz konferencji ze strony UJK) – tel. 41 349 73 10; e-mail: jerzy.gapys@ujk.edu.pl