Instytut Pamięci Narodowej - Kielce

https://kielce.ipn.gov.pl/kie/aktualnosci/224919,79-rocznica-pogromu-Zydow-w-Kielcach.html
27.02.2026, 09:21
79. rocznica pogromu Żydów w Kielcach. Fot. dr Piotr Juchowski (IPN Kielce)
79. rocznica pogromu Żydów w Kielcach. Fot. dr Piotr Juchowski (IPN Kielce)
79. rocznica pogromu Żydów w Kielcach. Fot. dr Piotr Juchowski (IPN Kielce)
79. rocznica pogromu Żydów w Kielcach. Fot. dr Piotr Juchowski (IPN Kielce)
79. rocznica pogromu Żydów w Kielcach. Fot. dr Piotr Juchowski (IPN Kielce)

79. rocznica pogromu Żydów w Kielcach

4 lipca 2025 roku minęło 79 lat od pogromu Żydów w Kielcach. W kolejną rocznicę dramatycznych wydarzeń odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary.

04.07.2025

W piątkowe południe wieńce kwiatów zostały złożone przed tablicą pamiątkową znajdującą się na kamienicy przy ul. Planty 7/9 w Kielcach, czyli w miejscu gdzie doszło do tragicznej w skutkach napaści na ludność żydowską. W uroczystości wzięli udział również przedstawiciele władz samorządowych czy Zarządu Regionu Świętokrzyskiego NSZZ „ Solidarność”, który co roku organizuje taką uroczystość.

Następnie, kieleckie Stowarzyszenie im. Jana Karskiego zaprosiło do międzyreligijnej modlitwy w intencji ofiar i o pokój na świecie, która odbyła się na cmentarzu żydowskim na Pakoszu.

Podczas obu uroczystości Delegaturę IPN w Kielcach reprezentowali naukowcy z Referatu Badań Historycznych: kierownik dr Marzena Grosicka, dr Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki oraz dr Tomasz Domański.

Pogrom Żydów w Kielcach z 4 lipca 1946 roku

Do masowej zbrodni na ludności żydowskiej doprowadziła nieprawdziwa pogłoska o porwaniu i zamordowaniu przez Żydów dziecka, ale także podzielane przez część społeczeństwa nastroje antysemickie (m.in. stereotyp „żydokomuny”) oraz niezrozumiała, niewiarygodna wręcz bierność i nieudolność tych, którzy kierowali formacjami sił porządkowych i wojskowych (zachowanie to można uznać za przyzwolenie i prowokację). Trwające wiele godzin zajścia antyżydowskie z udziałem cywili, milicjantów, funkcjonariuszy UB i żołnierzy z różnych jednostek wojskowych spowodowały, według ustaleń śledztwa IPN, śmierć 37 Żydów oraz trzech Polaków. Rannych zostało 35 Żydów.

W niektórych dokumentach i publikacjach liczba ofiar jest większa. W dziewięciu procesach oskarżonych zostało 38 osób. Po pogromie, pod zarzutem odpowiedzialności za tragiczne wydarzenia, władze komunistyczne przeprowadziły gwałtowną kampanię propagandową wymierzoną w podziemie niepodległościowe, Polskie Stronnictwo Ludowe, Kościół i władze RP na uchodźstwie.

Problemem ciągle otwartym i spornym pozostaje pytanie, czy przebieg i dynamika zajść antyżydowskich w Kielcach spowodowane były szeregiem działań o charakterze prowokacyjnym, czy też były wynikiem spontanicznych działań tłumu lub poszczególnych grup ludzi. Informacje, które znajdują się w odnalezionych źródłach niczego nie przesądzają, potwierdzają jednak nieprecyzyjność dotychczasowych ustaleń, włącznie z tymi, które znajdują się w postanowieniu o umorzeniu śledztwa w sprawie pogromu kieleckiego prowadzonego przez OKŚZpNP w Krakowie z 21 października 2004 r. Formułowane są postulaty przeprowadzenia kwerend archiwalnych oraz skorzystania z doświadczeń badaczy różnych dyscyplin nauki.