Instytut Pamięci Narodowej - Kielce

Przed oficjalną częścią, w południe, znicze oraz kwiaty zostały złożone na grobie powstańca warszawskiego Wacława Wilka-Wilczyńskiego ps. „Mały”, który spoczywa na Cmentarzu Starym w Kielcach. W kameralnym upamiętnieniu wziął udział dr Robert Piwko, naczelnik Delegatury IPN w Kielcach oraz przedstawiciele lokalnych władz i młodzieży.

Wacław Wilk-Wilczyński urodził się 28 września 1925 roku w Warszawie. Przed wojną skończył gimnazjum, a w czasie okupacji edukację kontynuował w ramach tajnego nauczania. W konspiracji działał od lutego 1943 roku. Po Powstaniu Warszawskim został schwytany przez Niemców i przetrzymywany jako zakładnik w koszarach SS przy Rakowieckiej. We wrześniu 1944 trafił do obozu w Mauthausen, w grudniu 1944 do Gusen II, a potem Gusen I. Po II wojnie światowej zamieszkał w Kielcach. „Mały” zmarł 23 lutego 2010 roku. 

Popołudniem odbyła się msza św. w Kościele Garnizonowym pw. Najświętszej Marii Panny Królowej Polski przy ul. Chęcińskiej 2 w Kielcach w intencji poległych za wolność. Po modlitwie, uczestnicy przemaszerowali na Skwer Harcerski im. Szarych Szeregów, przed pomnik Harcerzy Poległych za Ojczyznę. Tam o godzinie 17.00, wraz z rozbrzmiewającymi w całym mieście syrenami, rozpoczęła się główna część obchodów 81. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. Wzięli w niej udział mieszkańcy Kielc, przedstawiciele lokalnych władz, służb mundurowych czy harcerze. Delegaturę IPN w Kielcach reprezentował naczelnik dr Robert Piwko.

O oprawę muzyczną uroczystości zadbali werblista i trębacz z Orkiestry Reprezentacyjnej Wojsk Obrony Terytorialnej z Radomia.

Organizatorzy uroczystości: Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach, Chorągiew Kielecka Związku Harcerstwa Polskiego w Kielcach, Urząd Miasta w Kielcach, Komenda Wojewódzka Policji w Kielcach, Centrum Przygotowań do Misji Zagranicznych, 10. Świętokrzyska Brygada Obrony Terytorialnej im. mjr. cc. Eugeniusza G. Kaszyńskiego „Nurta”.

Główne uroczystości, jak co roku, wspierało Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej 4. Pułku Piechoty Legionów w Kielcach. Jego przedstawicieli można było spotkać w piątkowe popołudnie w okolicy Hotelu Bristol przy ul. Sienkiewicza, gdzie rozdawali przechodnim ulotki informacyjne.

Powstanie Warszawskie

Na mocy rozkazu dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 r. o 17.00 – godzinie „W”. Miało na celu wyzwolenie stolicy spod niemieckiej okupacji przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Armia Krajowa i władze Polskiego Państwa Podziemnego zamierzały ujawnić się i wystąpić wobec Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (utworzonego w Lublinie i zależnego od woli Stalina) w roli gospodarza, jako jedyna legalna władza niepodległej Rzeczypospolitej.

Powstanie, planowane na kilka dni, upadło 3 października po 63 dniach walki. Zginęło od 16 tys. do 18 tys. żołnierzy AK i od 150 tys. do 180 tys. cywilów. Po kapitulacji Warszawa została doszczętnie zniszczona przez Niemców.

O ile pod względem militarnym powstanie zakończyło się klęską, o tyle pod względem politycznym miało ogromne znaczenie. Polacy zademonstrowali dążenie do odzyskania niepodległości. Jak pisał po wojnie Jan Nowak-Jeziorański, uczestnik tego niepodległościowego zrywu, „kurier z Warszawy”, walka nie była daremna, a Powstanie Warszawskie sprawiło, że „państwo polskie, chociaż zniewolone i wasalne, zachowało swoją odrębność, przetrwało Stalina, który w swych zamysłach prawdopodobnie chciał z niego z czasem uczynić część ZSRS”.