Instytut Pamięci Narodowej - Kielce

https://kielce.ipn.gov.pl/kie/aktualnosci/249873,Pamiatki-po-najmlodszym-legioniscie-Jozefa-Pilsudskiego-trafia-do-Archiwum-Deleg.html
03.11.2026, 20:39

Pamiątki po najmłodszym legioniście Józefa Piłsudskiego trafią do Archiwum Delegatury IPN w Kielcach – Kielce, 10 listopada 2026

Cenna kolekcja pamiątek i dokumentów związanych z postacią Władysława Franasia i członkami Jego najbliższej rodziny trafi do Archiwum Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach. Uroczyste przekazanie darów odbędzie się 10 listopada, w przeddzień Narodowego Święta Niepodległości w Delegaturze IPN w Kielcach (Al. Na Stadion 1). Początek o godz. 12.00.

Młody Władysław Franaś. Fot. Archiwum IPN

Władysław Franaś był najmłodszym żołnierzem Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego. W momencie wybuchu I wojny światowej liczył zaledwie 14 lat. Mimo dziecięcego wieku pozostaje ważną postacią dla legionowych tradycji Kielc i regionu. Jego postawa symbolizuje zaangażowanie najmłodszych pokoleń Polaków, którzy jako mężni ochotnicy pokonywali szlaki pierwszowojennych potyczek i bitew prowadzących ku Niepodległej.

Na kolekcję przekazaną przez Panią Joannę Snopek i Panią Annę Franaś-Nogajczyk – wnuczki Władysława, składają się wojenne pamiątki, odznaki i dyplomy, zaświadczenia ze służby wojskowej oraz liczne zdjęcia.

- Najcenniejsze Władysław przechowywał w stylowej, starannie utrzymanej walizce. Jego następcy z niemniejszą dbałością opiekowali się słynną „walizką legionisty”. To właśnie dzięki nim te świadectwa przeszłości przetrwały kolejne miesiące, lata, dekady… Dziś, po upływie ponad 80 lat od śmierci Władysława Franasia, do grona opiekunów pamięci o dzielnym żołnierzu dołącza Instytut Pamięci Narodowej. To dla nas duże wyróżnienie – podkreśla dr Robert Piwko, naczelnik Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach.

Oficjalne przekazanie kolekcji Władysława Franasia z rąk – Joanny Snopek i Anny Franaś-Nogajczyk w obecności dr. Mateusza Szpytmy – zastępcy Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, odbędzie się we wtorek, 10 listopada, o godz. 12.00, w siedzibie Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach przy Al. Na Stadion 1.

Spotkanie organizowane jest w ramach obchodów Narodowego Święta Niepodległości.

Wręczenie Medali Reipublicae Memoriae Meritum

Tego dnia także odbędzie się wręczenie Medali Reipublicae Memoriae Meritum.

Wyróżnienie to jest przyznawane przez prezesa Instytutu Pamięci Narodowej osobom, instytucjom oraz organizacjom „Zasłużonym Pamięci Rzeczypospolitej”. Rozwijając tę dewizę – wszystkim tym, którzy nierzadko latami pracują dla wspólnego dobra, „na rzecz trwałego upamiętniania wydarzeń i postaci z historii Narodu Polskiego w latach 1917-1990 oraz wspierają Instytut Pamięci Narodowej w prowadzonej przez niego działalności edukacyjnej, naukowej i wydawniczej”.

Wtorkowe wydarzenie uświetni występ uczniów z Zespołu Państwowych Szkół Muzycznych im. Ludomira Różyckiego w Kielcach, którzy zaprezentują program „Koncert Muzyki Polskiej”.

Okolicznościowa przypinka

Na uczestników uroczystości 10 listopada będzie czekać okolicznościowa przpypinka. Przedstawia stylizowanego orła, którego wzór widoczny jest w centralnej części polskiego odznaczenia – Krzyża Niepodległości. Takim Krzyżem w listopadzie 1933 r. został odznaczony także Władysław Franaś. Obecnie, nawiązujący do tego wzoru orzeł, łączy ramiona Orderu Krzyża Niepodległości oraz Krzyża Wolności i Solidarności, którymi honorowane są osoby walczące o niepodległość Polski w latach 1939–1989. 

Udział w wydarzeniu jest bezpłatny.

 
Rodzinny grób Władysława Franasia na Cmentarzu Nowym w Kielcach. Fot. Dorota Klusek/ IPN Kielce
Rodzinny grób Władysława Franasia na Cmentarzu Nowym w Kielcach. Fot. Dorota Klusek/ IPN Kielce
Rodzinny grób Władysława Franasia na Cmentarzu Nowym w Kielcach. Fot. Dorota Klusek/ IPN Kielce